Fundacja Patrimonium po raz kolejny wesprze finansowo organizację Festiwalu Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą. W tym roku odbędzie się on w dniach 2-3 czerwca 2012.

Poniżej przedstawiamy Państwu informacje na temat Festiwalu a także dokładny program.
Już dziś serdecznie zapraszamy!

VIII Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą

 KRÓLOWIE I BISKUPI

Król i biskup to najważniejsze postacie średniowiecznej Europy. Obaj bowiem reprezentowali władzę, która w ówczesnym przekonaniu, wyrażonym wcześniej przez świętego Pawła z Tarsu, pochodziła od Boga. Widocznym znakiem Jego namiestnictwa był obrzęd namaszczenia olejami świętymi, który towarzyszył zarówno koronacji królewskiej, jak też inauguracji pontyfikatu biskupiego. W ten sposób stawali się pomazańcami Bożymi, którym poddani, a zarazem wierni Kościoła Chrystusowego, winni byli okazywać szacunek, lojalność i posłuszeństwo. W zamian oczekiwali harmonijnej współpracy w sprawowaniu rządów, gdzie sprawy świeckie podlegać miały królowi, zaś duchowe – biskupowi. Wymagano też, by władca bronił wiary i troszczył się o instytucje kościelne, natomiast najwyższy kapłan zobowiązany był udzielać mu wsparcia w rozwiązywaniu problemów państwowych oraz kształtować postawę religijną i etyczną. Niestety, czasem nadmierne ambicje i różnice poglądów rodziły konflikty na szczytach władzy, w których wzajemne oskarżenia – o nadmierne wtrącanie się duchowieństwa do polityki bądź o ingerowanie  państwa w sprawy Kościoła – elektryzowały i gorszyły ludzi średniowiecza. Niektóre z nich kończyły się tragedią; wystarczy przypomnieć męczeńską śmierć biskupa krakowskiego Stanisława w 1079 roku czy arcybiskupa Canterbury Tomasza Becketa w 1170 roku. Na szczęście dbałość o przymierze tronu z ołtarzem wciąż pozostawała przedmiotem troski, a zgodne współdziałanie obydwu reprezentantów władzy zawsze przynosiło korzyści krajowi, i to zarówno w sprawach wewnętrznych, jak i na arenie międzynarodowej.

Królowie i biskupi będą głównymi bohaterami VIII Ogólnopolskiego Festiwalu Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą. Podczas kolejnego spotkania ze średniowieczem poznamy problemy ówczesnego państwa i Kościoła, sprawy, o które troszczyli się władcy, dowiemy się w jaki sposób sprawowali rządy, jakimi kierowali się ideami, jak żyli, podróżowali i mieszkali. Zetkniemy się również z atmosferą królewskiego dworu i obowiązującym tam ceremoniałem. Spotkamy też jego poddanych – wojów i rycerzy, kupców, kmieci i rzemieślników, mnichów i kapłanów, a także muzykantów i kuglarzy. Posłuchamy ciekawych wykładów, obejrzymy interesujące wystawy, zwiedzimy piękny klasztor i wybierzemy się na grodzisko, które było świadkiem narodzin państwa polskiego.

Ląd na Wartą jest miejscem pięknym i niezwykłym. Często odwiedzali go królowie i biskupi. Goszcząc w tutejszym grodzie, a później w klasztorze, niejednokrotnie podejmowali decyzje w sprawach ważnych dla państwa i Kościoła, troszczyli się również o lokalną społeczność. Warto więc tu przyjechać, gdyż będziecie się bawić i uczyć w dobrym towarzystwie. Zabierzcie też swoje dzieci, dla których przygotowaliśmy wiele atrakcji. Przyjedźcie na VIII Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą – przyjmiemy Was po królewsku!

 [Michał Brzostowicz]

Kontakt:

Michał Brzostowicz (Muzeum Archeologiczne w Poznaniu) – tel. 61 852 82 51; e-mail: michal.brzostowicz@muzarp.poznan.pl

Joanna Słowińska (Starostwo Powiatowe w Słupcy) – tel. 63 275 86 11;  e-mail: joanna.slowinska@powiat-slupca.pl

Jacek Wrzesiński (Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich) – tel. 61 427 50 17; jaled@wp.pl

Organizatorzy:

Starostwo Powiatowe w Słupcy, Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Fundacja „Unia Nadwarciańska”, Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu, Fundacja „Patrimonium” w Poznaniu, Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich – Oddział w Poznaniu, Urząd Gminy w Lądku, Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Salezjańskiego w Lądzie oraz Urząd Miasta i Gminy w Zagórowie.

 www.festiwal-lad.pl    www.muzarp.poznan.pl   www.powiat-slupca.pl

PROGRAM VIII FESTIWALU KULTURY SŁOWIAŃSKIEJ

I CYSTERSKIEJ W LĄDZIE

Sobota, 2 czerwca 2012 r.

 GRÓD  I PODGRODZIE

9.30  Rozpoczęcie Festiwalu

9.30-19.30 „W grodzie i na podgrodziu”: warsztaty rzemieślników, kramy kupieckie, prace rolnicze, codzienna Krzątanina i sceny z życia dawnych Słowian

10.00-14.00 Konkursy i zajęcia edukacyjne dla dzieci z zakresu przyrody – punkt informacyjny Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

10.00 „W blasku królewskiego Majestatu. Wielkopolska w czasach króla Kazimierza Wielkiego” – otwarcie wystawy posterowej Macieja Przybyła i Kateriny Zisopulu-Bleja  z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej, hall główny

10.30 – „W świecie zwierząt” – zajęcia przed tablicą edukacyjną

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej

11.00  „Szlakiem lądzkich cystersów i biskupów poznańskich” – wycieczka rowerowa z Lądu do Ciążenia

zbiórka przy Ośrodku Edukacji Przyrodniczej

11.30-12.30 „Pod królewskim patronatem – ochrona przyrody prowadzona przez dawnych władców” – prelekcja multimedialna mgr Natalii Sulanowskiej

sala konferencyjna w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej

12.00-14.30   „I Ty możesz zostać królem!” - zabawy edukacyjne dla dzieci (Stowarzyszenie „Przeszłość dla Przyszłości” z Poznania)

12.30  koncert zespołu „Pola Rabarbru” z Poznania

13.30-14.00    Projekcja filmów o tematyce przyrodniczej

 sala konferencyjna w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej

14.30  „W świecie zwierząt” – zajęcia przed tablicą edukacyjną

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej

15.00 „O królach i smokach” – spektakl muzyczny zespołu „Tryzna”

16.30  Powitanie Gości

17.00 „Bitwa o gród w Lądzie”  – inscenizacja historyczna

18.00  Koncert zespołu „Kwartet Jorgi”

KLASZTOR

9.30-19.00 „Wokół klasztoru średniowiecznego”: iluminowanie ksiąg, prasa Gutenberga, warsztat witrażysty

krużganki, sień, dziedziniec przed klasztorem

9.30-19.00 „Odkrywanie średniowiecza” – piknik naukowy

dziedziniec przed klasztorem

10.00-18.00  Zwiedzanie klasztoru z przewodnikiem

10.30   „Władcy świeccy i duchowni. Wizerunki i symbole na monetach” –  otwarcie wystawy archeologicznej przygotowanej przez Kateriny Zisopulu-Bleja i Zbigniewa Bartkowiaka z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu Sala Organowa – Galeria

10.45 „Czasy katedr” – rozpoczęcie prezentacji multimedialnej Macieja Przybyła i Kateriny Zisopulu-Bleja z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu

krużganki

11.00  Cystersi w filmie: „Ludzie Boga” (projekcja filmu franc., reż. X. Beauvois, 2010)

sala multimedialna

12.00   W obozie średniowiecznych rycerzy

park przy kościele pw. Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja

13.30-16.00  „Królowie i biskupi w średniowieczu” – wykłady popularno-naukowe:

• Królowie w średniowieczu – prof. Jacek Banaszkiewicz (Warszawa)
• Biskupi w średniowieczu – prof. Józef Dobosz (Poznań)
• Rezydencje pierwszych Piastów – prof. Hanna Kòčka-Krenz (Poznań)
• Katedry średniowieczne – prof. Szczęsny Skibiński (Poznań)

Sala Opacka

14.00  „Kruchta, nawa, transept, prezbiterium” – czyli jak zbudowany został kościół?

kościół pw. Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja

14.00-16.30  „Purpura i złoto” – zabawy edukacyjne dla dzieci (Małgorzata Żukowska z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu)

dziedziniec przed klasztorem

14.30 „Spotkanie z muzyką dawną” – Henryk Kasperczak z Akademii Muzycznej w Poznaniu

 kapitularz

14.30-16.00 „Królowie i biskupi w Lądzie” –  festiwalowa gra edukacyjna z nagrodami

punkt informacyjny Muzeum Archeologicznego w Poznaniu

15.00   W obozie średniowiecznych rycerzy

park przy kościele pw. Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja

19.00 koncert Duetu „Liarman”

kościół pw. Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja

20.00  „Królowie i biskupi”  –  przedstawienie para-teatralne „Dada-Art” z Poznania

dziedziniec przed kościołem Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja

Niedziela, 3 czerwca 2012 roku

GRÓD  I PODGRODZIE

9.30-17.00  „W grodzie i na podgrodziu”: warsztaty rzemieślników, kramy kupieckie, prace rolnicze, codzienna Krzątanina i sceny z życia dawnych Słowian

10.00-14.00 Konkursy i zajęcia edukacyjne dla dzieci z zakresu przyrody – punkt informacyjny Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

10.00 „W świecie zwierząt” – zajęcia przed tablicą edukacyjną

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej

10.00 „Historia i przyroda” – wycieczka rowerowa po pradolinie Warty (grodzisko na „Rydlowej Górze” –„Lądkowski Borek” – Lądek)

zbiórka przy Ośrodku Edukacji Przyrodniczej

10.30-13.00  „Turniej rycerski na cześć króla” – zabawy edukacyjne dla dzieci (Stowarzyszenie „Przeszłość dla Przyszłości” z Poznania)

10.30-12.00  „Władza w średniowieczu – idee i konflikty”. wykłady popularno-naukowe:

• Władza we wczesnym średniowieczu – prof. Przemysław Urbańczyk (Warszawa)
• Konflikt króla Bolesława Śmiałego z biskupem krakowskim Stanisławem – prof. Przemysław Wiszewski (Wrocław)

sala konferencyjna w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej

12.00 koncert zespołu „Pola Rabarbru” z Poznania

13.00 „Bitwa o gród w Lądzie” –  inscenizacja

13.30 „Legenda o Kraku i smoku wawelskim” – spektakl dla dzieci (Drużyna Najemna „Wici” z Poznania)

14.30  „W świecie zwierząt” – zajęcia przed tablicą edukacyjną

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej

15.00 Projekcja filmów o tematyce przyrodniczej

sala konferencyjna w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej

15.30 Koncert Jacka Hałasa z zespołem „Kwartet Wiejski” z Poznania

17.00  Zakończenie Festiwalu

KLASZTOR

9.30-17.00  „Wokół klasztoru średniowiecznego”: iluminowanie ksiąg, prasa Gutenberga, warsztat witrażysty

 sień i dziedziniec przed klasztorem

9.30-17.00 „Odkrywanie średniowiecza” – piknik naukowy

dziedziniec przed klasztorem

10.00-16.30  Zwiedzanie klasztoru z przewodnikiem

11.00 Królowie i biskupi w filmie: „Becket” (projekcja filmu USA, reż. P. Glenville, 1964)

sala multimedialna

11.30   W obozie średniowiecznych rycerzy

park przy kościele pw. Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja

12.00-14.00 „Purpura i złoto” – zabawy edukacyjne dla dzieci (Małgorzata Żukowska z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu)

dziedziniec przed klasztorem

12.00-14.00 „Królowie i biskupi w Lądzie” – festiwalowa gra edukacyjna z nagrodami

punkt informacyjny Muzeum Archeologicznego w Poznaniu

14.00 „Koronacja królewska” – inscenizacja historyczna w wykonaniu Grupy Widowisk Historycznych „Comes” z Gniezna

dziedziniec przed kościołem Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja

14.30 „Siedząc po niskich brzegach babilońskiej wody – Super flamina babylonis” – koncert zespołu „Galakticus”

kościół Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja

15.30  „Sień, krużganki, wirydarz, cele” – czyli jak zbudowany został średniowieczny  klasztor

krużganki przed Salą Organową

17.30  Msza Św. na zakończenie Festiwalu

kościół Najświętszej Marii Panny i Św. Mikołaja.

Obóz w rejonie Ab-Sideir (fot. T. Stępnik)

W pierwszym kwartale 2012 r.  odbyły się terenowe prace archeologiczne w dolinie Nilu w rejonie V i VI Katarakty. Organizatorami projektu był Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz National Corporation for Antiquities and Museums of Sudan (Chartum).  Fundacja Patrimonium wsparła finansowo ten projekt.
Badania powierzchniowe ukazały bogactwo archeologiczne tych obszarów  mi.in. cmentarzyska kurhanowe oraz ryty naskalne.

W ramach projektu zrealizowano również warsztaty dla  sudańskich studentów i archeologów  zatytuowane „Archeologia krajobrazu: teoria i metody”.

Więcej informacji na stronie internetowej projektu:
www.sudan.archeo.edu.pl

Rozmowy z mieszkańcami były stałą częścią badań powierzchniowych (fot. T. Stępnik)

Po zakończeniu badań na murach twierdzy w Ab-Sideir (fot. M. Drzewiecki)

Uczestnicy warsztatów w ogrodach Muzeum Narodowego w Chartumie. (fot. M. Drzewiecki).

Nauka obsługi tachimetru elektronicznego. (fot. M. Drzewiecki).

Praktyki terenowe. (fot. W. Rączkowski).

Praktyki terenowe. (fot. W. Rączkowski).

Laboratoria komputerowe. (fot. M. Drzewiecki).

W tym sezonie wykopaliskowym prace skupiły się na wszystkich trzech tellach. Odkrycia poznańskich i krakowskich archeologów można obserwować na bieżąco na www.facebook.com/farkha.org

W tym sezonie prace poznańskiej części ekspedycji obok Fundacji na rzecz Nauki Polskiej finansuje również Fundacja Patrimonium.

Więcej na temat ekspedycji:  www.farkha.org

Więcej na stronie:  www.archeosudan.org

]]> http://patrimonium.pl/2012/02/625/feed/ 0 http://patrimonium.pl/2012/01/badania-archeologiczne-w-wadi-khashab-pustynia-wschodnia-egipt/ http://patrimonium.pl/2012/01/badania-archeologiczne-w-wadi-khashab-pustynia-wschodnia-egipt/#comments Wed, 25 Jan 2012 08:56:48 +0000 patrimonium http://patrimonium.pl/?p=581

Widok na główną partię stanowiska Wadi Khashab – cmentarzysko zwierzęce.

Archeolog-amator  gdzieś po przeciwnej stronie oceanu spędza kolejny wieczór na wirtualnej podróży przez pustkowia Gór Morza Czerwonego. Śledzi pozostałości rzymskich szlaków łączących Dolinę Nilu z wybrzeżem Czerwonomorskim. Ruiny wojskowych fortów, zapadłych mieścinek wokół studni czy kopalni szlachetnych kamieni. Jakość zdjęć satelitarnych dostępnych przez Internet jest wręcz zadziwiająca – widać krzewy, większe skały, układ różnych frakcji piasku i żwiru segregowanych przez wodę, która pojawia się tu zaledwie raz na kilka lat. Niemal dokładnie po środku gór jest takie miejsce gdzie przełęcze oddzielają naturalne szlaki dążące ku rzece – na zachód i ku morzu – w kierunku przeciwnym. To właśnie tu, zatopiony w fantastycznej rzeczywistości podróży ponad czasem i przestrzenią odnajduje twór nienaturalnie geometryczny. Dzieli się swoim spostrzeżeniem z człowiekiem, który od zawsze żyje przeszłością tej krainy i jak nikt inny zna jej sekrety – Stevenem Sidebotham z Uniwersytetu Delaware. Ten jednak bezradnie rozkłada ręce – widzi podobne rzeczy po raz pierwszy, a zaprzyjaźnieni Beduini zdają się nie rozumieć o jakim antycznym miejscu tym razem opowiadają archeolodzy. Z koordynatami GPS są jednak w stanie tam dotrzeć nawet bez pomocy przewodnika, zatem postanowione – w kolejny piątek wykonają tą podróż bez użycia satelitarnego podglądu. Kolejny piątek jest dobrym dniem, bo jest to dzień wolny od pracy na głównym stanowisku polsko-amerykańskiej misji w Berenike.

Dokumentowanie zniszczonego kręgu kamiennego.

Wadi Khashab – Dolina Drewna to miejsce prawdziwie magiczne. Na co dzień żyje tu rodzina beduińska składająca się z mężczyzny, kobiety, 3 psów, 2 osłów, 1 wielbłąda i stadka kóz. I jeszcze niezliczona rzesza postaci zaklętych w kamieniu – świadków dni, które już przeminęły, choć nikt nie jest w stanie określić jak dawno temu trwały. Nikt zresztą nie wymienia ich imion – wspominając o tym miejscu Beduini mówią jedynie o drewnie z usychających akacji. A te kamienie? Nic o nich nie chcą mówić.

Kamienie oddzielają się tu w specyficzny sposób – na skutek erozji pękają w długie i wąskie ciosy. To głównie bazalty, które dźwięczą pod stopami niczym naturalne, monstrualnych rozmiarów cymbałki. Z takich ciosów ludzie wybudowali coś na kształt palisady o średnicy 18 m. Najwyższe z ciosów mają 2 m wysokości i wciąż sterczą niemal pionowo z ziemi. Wnętrze przeryte jest licznymi kraterami rabunkowymi – nie jesteśmy pierwszymi zainteresowanymi tym miejscem… Na wierzchu jednej ze świeższych hałd archeolodzy odnajdują kości dużego zwierzęcia. Ale na tym kończy się pierwsze rozpoznanie stanowiska – nagły telefon odebrany przez egipskiego inspektora nakazuje natychmiastowy powrót do Berenike. Bez pozwoleń egipskiej armii nie ma wstępu do tej strefy – to szlak przemytników i egipsko-sudańskiego pogranicza.

Analizy zebranych kości wykazują jednoznacznie, że pochodziły od prymitywnego bydła, jakie odeszło z tych terenów gdzieś w końcu prahistorii (tzn. przed powstaniem egipskich królestw). Rozmiary i niezwykła forma kamiennej struktury także oddziałują na wyobraźnię i nie pozwalają przejść obok bez zadania choćby kilku pytań. Czym było to miejsce? Z którym okresem ludzkiej przeszłości było związane? Podobne stanowiska określane są w kategoriach „kultowych” – oderwanych od świata doczesnego – cmentarzysk, sanktuariów, astronomicznych obserwatoriów…

Jedna z niewielkich steli kamiennych otaczających zniszczony krąg.

W styczniu 2012 nadal nie mamy pewności, czy uda nam się odwiedzić Wadi Khashab po raz kolejny i zarejestrować choćby poszlaki wskazujące na datowanie tej tajemniczej budowli. Dzięki wytrwałości Iwony Zych (Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego) w syzyfowym procesie walki z biurokratycznym molochem – mamy co prawda zielone światło od SCA (egipska służba starożytności) ale to wojsko kontroluje faktyczne ruchy w interiorze. Postanawiamy zaryzykować. Jeśli nie powiedzą stanowczo NIE – uznamy to za przyzwolenie. Wynajętym pickupem, z piątką kopaczy ruszamy przed świtem w kierunku Wadi Khashab.

Kiedy podążasz do takiego miejsca po raz pierwszy, nigdy nie wiesz, czego się spodziewać. Co tam zastaniesz? Czy pomiędzy kamieniami dostrzeżesz wzór dawnego wątku? Czy śledząc układ nawarstwień poprawnie odczytasz historię tego miejsca? Czy odnajdziesz odpowiedzi na podstawowe choćby pytanie – czym to miejsce było?  Jak dalece irracjonalne mogą być twoje wytłumaczenia aby zachować równowagę pomiędzy suchymi opisami materii a ich dawno utraconymi znaczeniami?

Pierwszego dnia odkrywamy, że poza główną strukturą kamienną, otoczoną powalonymi stelami kamiennymi, w odległości ok. 50 m na NW jest kolejny – całkowicie zniszczony krąg kamienny. Również i on był otoczony wieńcem znacznie mniejszych steli, z których niektóre wciąż jeszcze zachowały swe oryginalne położenie. Nieco dalej napotykamy kilka niewielkich bruków kamiennych – być może grobów – a jeszcze dalej – wciąż na tej samej linii – niezwykły zespół kamiennych steli tworzących idealną formę „muszki-szczerbinki”. W co była wycelowana ta instalacja? Czy cały kompleks był orientowany względem markerów terenowych, astronomicznych czy może symbolicznych? Wiemy już znacznie więcej – a raczej potrafimy zadać więcej pytań, choć nadal nie znamy odpowiedzi na większość z nich… Mierzymy, rejestrujemy, dokumentujemy…

Kolejne dni spędzamy w obrębie głównej struktury stanowiska. Zakładamy wykop sondażowy o szerokości 1 m przecinający całe założenie. Po usunięciu warstwy gruzu kamiennego docieramy do oryginalnego poziomu użytkowego z czasu powstania stanowiska. Czerwona laterytowa gleba spękana z wysychania jest zupełnie inna niż współczesne dno doliny – piaszczysto-żwirowe, szare lub żółtawe. Ten kolor wskazuje na zupełnie inny klimat w jakim powstało i funkcjonowało stanowisko. Lepszy klimat – wilgotniejszy, nienaznaczony erozją w takim wymiarze jak dziś. W obrębie wąskiego wykopu natrafiamy na pozostałości trzech kamiennych kurhanów o średnicy ok. 3 m każdy. Każdy z nich nosi ślady rabowania – z jednego z nich pochodziły kości prymitywnego bydła zebrane 2 lata temu. W dwu przypadkach wkop rabunkowy zniszczył większą część oryginalnego pochówku. Rabusie jakby nie mogli uwierzyć, że to już wszystko i kopali znacznie głębiej. W jednym przypadku – być może pomni wcześniejszego zawodu – po dotarciu do szkieletu zarzucili dalsze prace. Na szczęście dla nas – dzięki temu udało nam się zarejestrować kompletny szkielet krowy w oryginalnym ułożeniu. Niestety pochówek nie był wyposażony w żadne przedmioty, które przybliżałyby jego datowanie. Same kości również zawierały tak niewielką dawkę kolagenu, że datowanie radiowęglowe nie dawałoby miarodajnego wyniku… Z całą pewnością były one bardzo stare.

Zamknięty charakter tego stanowiska i wybitnie ceremonialny charakter pochówków zwierzęcych pozwala na stwierdzenie, że mamy do czynienia z obiektem bez żadnych dotychczasowych analogii. Jedyne poszlaki dotyczące chronologii stanowiska to specjalne znaczenie prymitywnego bydła, jakie odnajdujemy w subsaharyjskich kulturach epoki neolitu i brązu. Bukraniony (czołowe partie czaszek bydlęcych z monumentalnymi rogami) odnajdujemy na cmentarzyskach tych okresów w dolinie Nilu jako jeden z ważniejszych wyznaczników prestiżu chowanej osoby. Nadzwyczaj rzadko jednak odnajdywano celowe pochówki wyłącznie zwierząt – pojedyncze znaleziska tego typu pochodzą z Pustyni Zachodniej i egipskiej partii Doliny Nilu. Kontekst pochówków z Wadi Khashab – megalityczne instalacje wyraźnie orientowane w kilku kierunkach również odpowiadają znaleziskom z okresu późnego neolitu – świtu cywilizacji, jakie znamy z antycznego Egiptu czy Bliskiego Wschodu.
Pomimo wielokrotnego rabowania stanowiska w przeszłości jego elementy nadal pozostają w czytelnych układach przestrzennych umożliwiających odtworzenie ich wzajemnych relacji i próby przełożenia ich na znaczenia symboliczne. Dalsze badania w ramach projektu pod kierownictwem Piotra Osypińskiego (Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z Fundacją PATRIMONIUM) ukierunkowane będą na pełniejsze rozpoznanie pierwotnego rozmieszczenia poszczególnych składowych stanowiska oraz jego wydatowanie. Badania te stanowią zaledwie preludium do studiów nad prahistorią tej części Egiptu – do tej pory znanej ze swych antycznych miast i kopalni i postrzeganej raczej jako ziemia jałowa – zbyt niegościnna dla jakiegokolwiek osadnictwa – zwłaszcza we wcześniejszych okresach.

Autor tekstu i zdjęć: Piotr Osypiński.

Jaki kierunek wskazuje ta instalacja?

Pozostałości beduińskiego siedliska z użyciem dokładnie takich samych ciosów kamiennych.

Beduiński mebel wielofunkcyjny – chroni zapasy przed psami i słońcem.

Marek Woźniak (misja Berenike) jako skala dla współczesnego umocnienia żerdzi, na której wspierało się zadaszenie.

Współczesny grób (muzułmański) zbudowany z ciosów kamiennych.

Sondaż 1/2012 w centralnej partii cmentarzyska zwierzęcego.

Wkop rabunkowy, z którego pochodziły kości zebrane w 2010.

Kolejny duży wykop rabunkowy.

Nawarstwienia ponad grobowcem zwierzęcym z widocznym zasypem wkopu rabunkowego.

Nienaruszony pochówek zwierzęcy pod częściowo odsuniętymi płytami nadbudowy grobowej.

Detal szkieletu zwierzęcego.

Ciosy kamienne reutylizowane przez rabusiów jak szalunek nazbyt głębokiego wkopu.

Kolejny pochówek zwierzęcy – ograbiony w przeszłości.

Wadi Khashab Project ‘2012 team.

Od grudnia 2011 do marca 2012 roku w salach wystawowych Muzeum Archeologicznego w Poznaniu można było  zwiedzać wystawę pt. „Czas rozpalić piec”.

Temat kafli i pieców jest bardzo szeroki. Na wystawie prezentowano jedynie wybór zagadnień. Na początku pokazaliśmy drogę, jaką „pokonuje” glina zanim stanie się kaflem. Jest to możliwe dzięki unikatowym zdjęciom wykonanym w Kaflarni Zduny koło Krotoszyna, gdzie od połowy XIX wieku kafle produkowane są metodą ręcznego formowania, tak jak to czynili garncarze przez wiele stuleci. Prezentowane fotografie oddały niepowtarzalną atmosferę tego miejsca i może tylko żal, że oglądając je nie można było odczuć ciepła, jakie panuje we wszystkich pomieszczeniach kaflarni tuż po wygaszeniu pieców.
Na wystawie zgromadzono zabytki ze zbiorów wielu muzeów, instytucji, pracowni archeologicznych i osób prywatnych, dzięki temu można było zobaczyć kafle od tych najstarszych -  średniowiecznych, po najmłodsze – z końca XIX i początku XX w. Szerokie ramy chronologiczne prezentowanych eksponatów pozwalały zaobserwować zmiany, jakie zachodziły na przestrzeni wieków. Dało to także sposobność ukazania mnogości stosowanych wzorów i  pozwalało  zauważyć indywidualne odrębności kafli z różnych stanowisk. Przesłaniem tej części ekspozycji było uświadomienie konieczności ratowania starych pieców, niejednokrotnie posiadających dużą wartość zabytkową.
Ideą wystawy było także pokazanie kafla jako elementu funkcjonującego w bryle urządzenia grzewczego. Zamysł ten, jakkolwiek trudny, bo na terenie Polski zachowało się niewiele zabytkowych pieców, zaowocowało zebraniem interesującego materiału fotograficznego, który zaprezentowano na wystawie.

Harmonogram prac ziemnych dawał nam w każdym przypadku czas niezbędny nie tylko na weryfikację zachowania substancji zabytkowej, ale przeprowadzenie badań wykopaliskowych. Wykonawca prac – ZRUG Zabrze, użyczał nam także koparki oraz udostępnił geodetów, co znacząco wpłynęło na sprawne przeprowadzenie badań. Nasze prace wspomagają też zaprzyjaźnieni archeolodzy-amatorzy z Gorzowa Wielkopolskiego. Badania terenowe wciąż trwają i zakończą się w momencie zamknięcia etapu prac ziemnych. Dopiero od tego momentu rozpocznie się opracowanie danych pozyskanych w trakcie badań terenowych, choć już teraz zakomunikować można, że prace te w istotny sposób poszerzą wiedzę o osadnictwie kultury łużyckiej na krawędzi doliny Warty i wokół lokalnych cieków wodnych. Najbogatszych pozostałości osadnictwa dostarczyły stanowiska po obu stronach rzeki Srebrnej w okolicach Kłodawy.
Piotr Osypiński.

Galeria

Zdjęcia wykonał: Piotr Osypiński

]]> http://patrimonium.pl/2011/11/nadzor-archeologiczny-nad-pracami-ziemnymi-zwiazanymi-z-budowa-gazociagu-relacji-mieszalnia-gazu-klodawa-krnigz-lmg-na-zlecenie-pgnig-ozielona-gora/feed/ 0 http://patrimonium.pl/2011/06/vii-festiwal-kultury-slowianskiej-i-cysterskiej/ http://patrimonium.pl/2011/06/vii-festiwal-kultury-slowianskiej-i-cysterskiej/#comments Tue, 14 Jun 2011 11:46:23 +0000 agamacz http://patrimonium.pl/?p=413 Podobnie jak w latach poprzednich Fundacja Patrimonium znalazła się wśród instytucji wspierających finansowo organizację Festiwalu Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie nad Wartą.

Kliknij tutaj po więcej informacji o Festiwalu!

Szmaragdowa góra

Dociera się tam labiryntem wąwozów i większych dolin znanych tylko miejscowym Beduinom. Początkowo można podążać utwardzoną drogą inżynierów Egipskiej Agencji Atomowej, którzy także poszukiwali w tych górach berylu, ale po kilku kilometrach droga staje się coraz bardziej dziurawa, rwie się w strzępy aż w końcu zanika zupełnie. Natura niespiesznie ale konsekwentnie wchłania i pożera wszystkie obce sobie struktury wewnątrz uedów. Dobrze rozumieli to starożytni sadowiąc swoje świątynie i domy na zboczach lub wierzchołkach wzniesień. Dobrze rozumieją to również Beduini Ababda mieszkający co prawda w uedach, ale nie budujący nic na stałe. Po 2 godzinach kluczenia wśród odnóg gigantycznego systemu wąwozów zakładamy obóz u podnóża starożytnej kopalni. Jesteśmy 400 m wyżej niż na początku drogi, choć zdawało się, że ciągle jedziemy po płaskiej powierzchni. Kolejne 150 m dzieli nas w tej chwili od jedynej w Imperium Romanum kopalni szmaragdów – Sikait. Ale tym razem nie będzie już tak prosto.
Wybudowana ze skalnych odłamków rampa wije się po zboczu aż po kompleks budowli – kapliczek, wież obserwacyjnych i wykutych w skale ciasnych pomieszczeń. Nie ma tu domów, ryneczków – to nie było nigdy miasto a jedynie teren kopalni. Każde zbocze pokrywają hałdy urobku a u wierzchołka każdej hałdy odnajdujemy głęboki na kilkadziesiąt metrów szyb wydobywczy. Rozmiary tych szybów – jak we wszystkich kopalniach starożytnych posiadają niewielki przekrój – nie więcej niż metr – zaledwie tyle, by umożliwić pracę leżącej osobie. Biorąc pod uwagę geologiczną wręcz skalę wydobycia, osób takich musiały być tysiące. Nie pozostał po nich żaden inny ślad… Bez wątpienia miejsce to musiało być istnym piekłem na ziemi – zwłaszcza latem, kiedy temperatura przekracza 50ºC a ciemne skały nagrzewają się bardzo szybko. Woda dostarczana była zapewne z odległych studni nieustającą karawaną osłów i niewolników. Trudno wyobrazić sobie skalę trudności zarządzania kopalnią bez dzisiejszych plastikowych pojemników na wodę, żywności o przedłużonej trwałości, transportu mechanicznego czy łączności. Kolejne setki jeśli nie tysiące ludzi musiały wypełniać te luki, a kopalnie funkcjonowały co dowodzi, że robili to skutecznie.
Wielką zagadką są również cmentarzyska związane z Sikait – zarówno kopalnią jak i miasteczkiem oddalonym o 3 kilometry. O ile śmierć musiała być tu zjawiskiem powszechnym o tyle pochówek należeć musiał do zachowań z kategorii unikatowych. Przykładem takich przejawów ludzkiej kultury przez nieco większe K jest skupisko zaledwie kilkunastu niewielkich kurhanów u podnóża góry – kopalni. Wszystkie zostały ograbione, ale wśród rozrzuconych kości odnajdujemy ceramikę i ozdoby z muszli a nawet fragmenty szklanych buteleczek na wonności. Zmarłych wyposażano zatem w zaświaty i to w przedmioty niepośledniej wartości. Co najciekawsze – konstrukcyjnie groby te bardziej przypominały kurhany nubijskie, niż rzymskie czy ptolemejskie mastaby o prostokątnych zarysach. Całkiem prawdopodobne wydaje się zresztą, że obszary Nubii i dzisiejszego Sudanu stanowiły podstawowe obszary „pozyskiwania” siły roboczej jak i obsługi kopalń antycznego Egiptu. Egipcjaninem, może nawet Grekiem był zapewne jedynie trzon zarządu kopalni, który nie musiał nawet przebywać na stałe w tym podłym miejscu. Bardziej prawdopodobne, że administracja mieściła się w dolnym miasteczku, gdzie zachowały się dwie świątynie z greckimi inskrypcjami oraz ruiny domostw posadowionych na zboczach szerokiej doliny. Tu też wszystko wybudowano ze skalnych okruchów lub wydrążono w skale, co nadaje osiedlu niepowtarzalnego uroku. Kamienie mienią się w oślepiającym słońcu kremową żółcią kwarcu, szarością łupka i srebrem miki, którą przesycona jest cała kraina. Na dnie uedu rośnie dziś kilka akacji i tamaryszków, słychać ptaki i cykady. Mając w pamięci kopalnię – to miejsce naprawdę wydaje się miejscem, gdzie przynajmniej dało się żyć! A wszystko to przez szmaragdy – znane antycznemu światu pochodziły właśnie z tego miejsca. Analizy biżuterii rzymskiej wskazują co prawda, że szmaragdy importowano również z Indii, ale zdecydowana większość wywodziła się z Mons Smaragdus. Najwcześniejsze poszlaki funkcjonowania kopalni to zapiski Strabona (60p.n.e-20n.e.) o jej ptolemejskich korzeniach. Kamienie te szczególnie przypadły do gustu Kleopatrze, która uważała, że jedynie one stosowne są dla ozdoby królewskiego rodu. Jednakże pierwsze pewne zapiski poświadczające istnienie kopalni pochodzą dopiero z początków naszej ery. Ostatnie natomiast to prośba Olympiodora z 421 r. n.e. o pozwolenie na odwiedzenie kopalni, będącej już wówczas pod protektoratem króla beduińskiego plemienia Blemiów. Szmaragdowa Góra popada w zapomnienie razem z upadkiem imperium rzymskiego – rynkiem zbytu na ten luksusowy towar. Staje się legendą…
W 1816 r. Muhammed Ali Pasza – wicekról Egiptu wysyła na Pustynię Wschodnią ekspedycję, której celem jest zlokalizowanie dawnych kopalni … siarki. Na czele ekspedycji staje młody francuski mineralog Frédéric Cailliaud. Antyczne kopalnie siarki odnaleziono, choć niemal całkowicie wyeksploatowane. Za to żyłka poszukiwacza i opowieści Beduinów zaprowadziły Cailliaud do ruin starożytnych miast i kopalni szmaragdów. Na szczęście niska ich jakość w porównaniu do obecnych wówczas na rynku (i do dziś niezrównanych) kamieni z Kolumbii sprawiła, że wydobycie nowożytne odbywało się w nieznacznym jedynie zakresie. Dzięki temu po dzień dzisiejszy miejsca te zachowały swoją magię i tajemnice.
Przemierzając pustkowia Sikait nie sposób uniknąć mimowolnego spoglądania pod nogi z nadzieją odnalezienia kamienia przeoczonego przez starożytnych. Sam nazbierałem ich pełne kieszenie, choć najpewniej nie posiadają zbyt wielkiej wartości. Szmaragdy to odmiana berylu a zielonkawą barwę zawdzięczają domieszce chromu. Występują w różnych rodzajach skał – w Sikait są to głównie warstwy miękkiego łupku mikowego. Jubilerzy cenią kamienie czyste – bez wewnętrznych skaz, najlepiej o ciemno-zielonym odcieniu. Wydaje się, że w antyku preferowano podobne kamienie, bo te które można odnaleźć dziś na powierzchni nie mają z nimi zbyt wiele wspólnego. Choć pod względem chemicznym są to najprawdziwsze szmaragdy!
Nasza misja w Sikait polegała na stworzeniu dokładnych map kopalni. Namierzeniu każdej zachowanej konstrukcji kamiennej, każdego szybu i każdej hałdy urobku. Dodatkowo – umiejscowieniu ich na tle planu wysokościowego. Stanowisko odkryte zostało co prawda jeszcze w XIX wieku, ale wszystkie dotychczasowe badania koncentrowały się na dolnym miasteczku. Obecnie dzięki nowym technologiom jak zdjęcia satelitarne czy pomiary tachimetrem elektronicznym również te mniej dostępne stanowiska stają się obiektami badań. Materiał zebrany z powierzchni pozwoli m.in. uściślić chronologię stanowiska w całej jego złożoności.

Egipt coraz mocniej stawiający na rozwój turystyki planuje również i zabytki archeologiczne gór Morza Czerwonego uczynić atrakcją w obrębie „Wadi El Gemal National Park”.

GALERIA ZDJĘC Z BADAŃ

Autor tekstu: mgr Piotr Osypiński

We wschodniej Delcie Nilu na stanowisku archeologicznym Tell el-Farcha rozpoczeły się badania wykopaliskowe finansowane przez  Fundację Patrimonium. Wykopaliska prowadzone są przez połączoną ekspedycję archeologiczną Muzeum Archeologicznego w Poznaniu oraz Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, pod kierownictwem prof dr hab. Krzysztofa Ciałowicza (UJ) oraz dr Marka Chłodnickiego (MAP).

Więcej na temat stanowiska oraz badań:

http://patrimonium.pl/nasza-misja/badania-w-egipcie-i-sudanie/

Galeria zdjęc z badań na stanowisku:

http://patrimonium.pl/galerie/galeria-mumie/

Oficjalna strona ekpedycji:

http://www.farkha.org/