Archeologiczne nadzory nad budową trasy S3 na odc. Międzyrzecz – Skwierzyna.

Schyłkowo-paleolityczne odłupki krzemienne odnalezione w warstwie podglebia na stoku wydmy pomiędzy stanowiskami Kalsko 11 i Kalsko 12 (kwiecień 2012)

Schyłkowo-paleolityczne odłupki krzemienne odnalezione w warstwie podglebia na stoku wydmy pomiędzy stanowiskami Kalsko 11 i Kalsko 12 (kwiecień 2012) zdj. Piotr Osypiński

Budowie drogi ekspresowej S-3 na odcinku pomiędzy Międzyrzeczem a Skwierzyną realizowanej przez STRABAG towarzyszą od 2011 nadzory archeologiczne wykonywane przez Fundację Patrimonium. Liczne stanowiska, przez które przebiega pas inwestycji badane były w latach 2006-2008 przez inne firmy archeologiczne. Tylko kilka z nich prezentowało jednak dobry stan zachowania pozostałości osadnictwa pradziejowego i średniowiecznego. W przeważającej mierze drogę poprowadzono obszarami niemal pustynnymi tak w przenośni jak i dosłownie. Poza doliną Obry obok Skwierzyny, odhumusowany pas inwestycji znaczyły piaski i żwiry polodowcowe, porośnięte do niedawna lasami sosnowymi.

Na hałdach skąpego humusu w kilku miejscach (Rojewo, Kalsko) nadzór archeologiczny zaowocował rejestracją zaledwie pojedynczych wytworów krzemiennych – śladów efemerycznych obozowisk łowców-zbieraczy z epoki kamienia. Pomimo dobrych warunków obserwacji bezpośrednio w momencie odhumusowania, nie odnotowano obecności jam czy palenisk znaczących niedostrzeżone na etapie badań powierzchniowych osady czy cmentarzyska pradziejowe.  

Towarzyszyliśmy również usuwaniu drewnianych elementów umocnień nabrzeża pochodzących z XVIII/XIX w. (stanowisko Skwierzyna 6 badane w 2008). Na etapie badań ratowniczych elementy te zadokumentowano, jednak ich usunięcie pozostawiono „na później”.

Zainteresowanie wzbudzał też porzucony cmentarz ewangelicki, gdzie chowano mieszkańców osady wokół przystani rzecznej i młyna, oznaczonej na przedwojennych mapach jako Obermühle. Dziś piaszczysty pagórek z resztkami nagrobków porasta zagajnik sosnowy. Budowa S-3 nie wyrządziła cmentarzowi żadnej szkody, czego nie można powiedzieć o działaniach w ostatnim roku II Wojny Światowej. Wymłotkowana data „1945” na jednym z nagrobków jest czytelnym świadectwem końca funkcjonowania młyna, osady i cmentarza.

Również w przypadku innej nekropoli – tym razem pradziejowej (stanowisko Chełmsko 43), budowa nie naruszyła obiektów przylegających bezpośrednio do pasa inwestycji. Kurhany doskonale widoczne w sosnowym lesie nie uległy dewastacji, mimo bezpośredniego sąsiedztwa budowy potężnej przeprawy przez głęboką dolinę.

Nadzory archeologiczne towarzyszą budowie S-3 od samego początku i potrwają do momentu oddania tego odcinka „krajowej trójki” najprawdopodobniej pod koniec tego roku.

Pozostałości budynków z okresu międzywojennego. Zabudowa pomiędzy młynem na Obrze i drogą Poznań-Skwierzyna-Drezdenko-Berlin (Obermühle). Obecnie – „węzeł drogowy Skwierzyna” (październik 2011)

Pozostałości budynków z okresu międzywojennego. Zabudowa pomiędzy młynem na Obrze i drogą Poznań-Skwierzyna-Drezdenko-Berlin (Obermühle). Obecnie – „węzeł drogowy Skwierzyna” (październik 2011) zdj. Piotr Osypiński

Stary cmentarz ewangelicki przylegający do „węzła drogowego Skwierzyna” (Obermühle) październik 2011

Stary cmentarz ewangelicki przylegający do „węzła drogowego Skwierzyna” (Obermühle) październik 2011 (zdj. Piotr Osypiński)

Data 1945 wymłotkowana na nagrobku cmentarza w Obermühle świadcząca o okresie największych zniszczeń na całym obszarze (październik 2011).

Data 1945 wymłotkowana na nagrobku cmentarza w Obermühle świadcząca o okresie największych zniszczeń na całym obszarze (październik 2011). zdj. Piotr Osypiński

Cmentarzysko kurhanowe w Chełmsku (stan. 43) przed rozpoczęciem budowy dojazdu z drogi krajowej 24. Wciąż widoczne są wykopy prac ratowniczych i siatka zabezpieczająca grobowce znajdujące się poza pasem inwestycji (październik 2011)

Cmentarzysko kurhanowe w Chełmsku (stan. 43) przed rozpoczęciem budowy dojazdu z drogi krajowej 24. Wciąż widoczne są wykopy prac ratowniczych i siatka zabezpieczająca grobowce znajdujące się poza pasem inwestycji (październik 2011) zdj. Piotr Osypiński

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Krzemienna wkładka sierpowa z epoki neolitu odnaleziona na hałdzie humusu przy krawędzi inwestycji na obszarze stanowiska Rojewo 4. (sierpień 2013)

Krzemienna wkładka sierpowa z epoki neolitu odnaleziona na hałdzie humusu przy krawędzi inwestycji na obszarze stanowiska Rojewo 4. (sierpień 2013) zdj. Piotr Osypiński

 

 

 

Zaawansowane prace budowlane na obszarze stanowisk Święty Wojciech 24 i 25 (lipiec 2013)

Zaawansowane prace budowlane na obszarze stanowisk Święty Wojciech 24 i 25 (lipiec 2013) zdj. Piotr Osypiński

Widok z partii cmentarzyska kurhanowego w Chełmsku (stan. 43) przylegającego do pasa inwestycji na zaawansowaną budowę drogi krajowej 24 (maj 2013)

Widok z partii cmentarzyska kurhanowego w Chełmsku (stan. 43) przylegającego do pasa inwestycji na zaawansowaną budowę drogi krajowej 24 (maj 2013) zdj. Piotr Osypiński

Dawne Obermühle – zaawansowane prace ziemne i konstrukcyjne przy moście przez Obrę i „węźle drogowym Skwierzyna” (sierpień 2012)

Dawne Obermühle – zaawansowane prace ziemne i konstrukcyjne przy moście przez Obrę i „węźle drogowym Skwierzyna” (sierpień 2012) zdj. Piotr Osypiński

Zaawansowane prace ziemne na obszarze przebadanej partii cmentarzyska kurhanowego w Chełmsku (stan. 43). W tle widoczne zabezpieczone siatką grobowce przylegające do pasa inwestycji (sierpień 2012)

Zaawansowane prace ziemne na obszarze przebadanej partii cmentarzyska kurhanowego w Chełmsku (stan. 43). W tle widoczne zabezpieczone siatką grobowce przylegające do pasa inwestycji (sierpień 2012) zdj. Piotr Osypiński

Usuwanie humusu na przebadanej partii cmentarzyska kurhanowego w Chełmsku (stan. 43) maj 2012

Usuwanie humusu na przebadanej partii cmentarzyska kurhanowego w Chełmsku (stan. 43) maj 2012 (zdj. Piotr Osypiński)

Zaawansowane prace ziemne na przesmyku pomiędzy jeziorami Głębokie i Grążyk (kwiecień 2012)

Zaawansowane prace ziemne na przesmyku pomiędzy jeziorami Głębokie i Grążyk (kwiecień 2012) zdj.Piotr Osypiński