Badania wykopaliskowe na trasie autostrady A1

Ratownicze badania wykopaliskowe przeprowadzone  przez  Fundację Patrimonium w sezonach  2008 – 2009 na trasie autostrady A1 w byłym województwie włocławskim.

Prace archeologiczne przeprowadzono na 13 stanowiskach zlokalizowanych w obszarze Wysoczyzny Kujawskiej, pojezierza Chodeckiego i Pojezierza Kujawskiego, głównie na zachód i południe od miejscowości Kowal.

Całkowita rozpoznana wykopaliskowo powierzchnia to 1695, 36 ara, na której odkryto łącznie 5189 obiektów związanych z osadnictwem neolitycznym, okresem epoki brązu i żelaza, po okres wczesnego i późnego średniowiecza oraz okres nowożytny. Zarejestrowano przeszło 112 tysięcy fragmentów ceramiki, liczne kości zwierzęce oraz zabytki wydzielone.

Nakonowo Stare, stan.1, gm. Choceń (Aut 116)
Badania terenowe pod kierownictwem mgr E. Schellnera. W wyniku prac wykopaliskowych na stanowisku 1 w Nakonowie Starym przebadano w sumie 112,36 arów. Zarejestrowano łącznie 327 obiektów archeologicznych z pięciu horyzontów kulturowych: kultury ceramiki wstęgowej rytej, kultury późnej ceramiki wstęgowej, kultury łużyckiej, okresu wczesnego średniowiecza oraz okresu nowożytnego – przełom XVIII i XIX wieku (głównie jamy gospodarcze i wybierzyskowe, półziemianki oraz elementy konstrukcyjne dwóch cegielni). Zainwentaryzowano 8478 fragmentów ceramiki, 381 zabytków krzemiennych, 14 zabytków kamiennych, 192 fragmenty kości oraz 5 fragmentów zabytków z brązu, w tym jeden fragment szpili. Na zdjęciu obiekt kultury ceramiki wstęgowej rytej (fot. K. Schellner)

Nakonowo Stare, stan.2, gm. Choceń (Aut 117)
Badania terenowe pod kierownictwem mgr P. Osypińskiego. Wykopaliskowo rozpoznano obszar o powierzchni 430,42 ara, pozyskano 24308 fragmentów ceramiki, 780 krzemieni, 4002 kości zwierzęcych, siekierki kamienne, kafle piecowe, monety.
Najstarsze odkryte relikty archeologiczne związane były z osadnictwem Kultury Ceramiki Wstęgowej Rytej (10 obiektów). Kolejną fazą zasiedlenia było osadnictwo związane z Kulturą Późnej Ceramiki Wstęgowej (4 chaty, 2 jamy). Ostatnią stwierdzoną fazą osadnictwa neolitycznego były relikty niewielkiej osady Kultury Pucharów Lejkowatych. ( 8 jam i dołek posłupowy). Materiałowi ceramicznemu towarzyszyły kamienne siekierki i wytwory krzemienne. Bez wątpienia najlepiej rozpoznaną archeologicznie fazą było osadnictwo związane z Kultura Pomorską (316 jam, jamy gliniankowe, 4 ziemianki, 1 chata, 10 dołków posłupowych, 2 rowy, 3 ogniska). Na zdjęciu grób kultury pomorskiej (fot. P. Osypiński).

Dąbrówka stan. 8 , gm. Kowal (Aut 140)

Prace terenowe pod kierownictwem mgr A. Wiktora. Badania na stan. 8 w Dąbrówce potwierdziły jedynie istnienie śladu osadniczego z okresu Późnego Średniowiecza (1 obiekt) i Nowożytnego (2 obiekty). Nie stwierdzono, sygnalizowanych na  karcie AZP pozostałości osadnictwa KPL i z okresu Wczesnego Średniowiecza. Łącznie, w trakcie 2 sezonów badawczych rozpoznano obszar o powierzchni 27,5 ara. Pozyskano  63  fragmenty ceramiki (głównie nowożytnej) oraz 191 fragmentów kości zwierzęcych. W sezonie wykopaliskowym 2008 najciekawszym obiektem był niewątpliwie pochówek konia (ob. A1).

Dąbrówka stan. 9 , gm. Kowal (Aut 141)
Badaniami prowadzonymi w latach 2008 – 2009 kierował mgr A. Wiktor.
Na rozpoznanym obszarze (275,6 ara) zarejestrowano 400 obiektów archeologicznych (KCWR ? 2 obiekty, KPL? 135 obiektów, KŁ? 2 obiekty, WŚ ? 1 obiekt, PŚ ? 22 obiekty, ON- 68 obiektów, chronologia nieokreślona ? 170 obiektów)
Zarejestrowane obiekty to głównie jamy (233) i dołki posłupowe (113), glinianki (4) i ogniska (3). Na przebadanym stanowisku zinwentaryzowano 2204 fragmentów ceramiki, (z czego znaczną większość stanowił materiał ceramiczny KPL), 57 krzemieni, 15 fragmentów kości, 12 fragmentów przedmiotów metalowych, 1 fragment szkła oraz 11 zabytków wydzielonych. Do grupy tych ostatnich zaliczono: zachowany prawie w całości puchar KPL i fragment przęślika z obiektu A16, kryza od flaszy KPL z obiektu B1, 6 wiórów krzemiennych znalezionych obok siebie na arze A81, nóż krzemienny z obiektu A39 oraz grot bełtu z późnośredniowiecznego obiektu.

Dąbrówka stan.10, gm. Kowal (Aut 142)
Badania archeologiczne prowadzono w latach 2008-2009 pod kierunkiem mgr A. Wiktora. W trakcie obu sezonów na przebadanym obszarze (91arów) zarejestrowano 123 obiekty archeologiczne (kultura pucharów lejkowatych ? 5 obiektów, kultura łużycka ? 6 obiektów, kultura przeworska ? 1 obiekt, okres wczesnego średniowiecza ? 2 obiekty, okres późnego średniowiecza ? 17 obiektów, okres nowożytny ?  19 obiektów, chronologia nieokreślona ? 73 obiektów). Zinwentaryzowano 230 fragmenty ceramiki,  7 krzemieni, 1 fragment kości, 2 fragmenty metalu oraz 1 fragment szkła. Ponadto pobrano 18 próbek paleobotanicznych, z wypełnisk obiektów.

Dąbrówka stan.7, gm. Kowal (Aut 139)
Pracami prowadzonymi w latach 2008-2009 kierowali kolejno mgr Małgorzata Kranc i mgr P.Osypiński. Łącznie, w trakcie obu sezonów eksploracji poddano obszar 29,39 arów. Zarejestrowano 35 obiektów wziemnych (jamy gliniankowe, rowy, dołki posłupowe, ognisko) i nieliczny materiał ruchomy ? 321 fragmentów ceramiki, 1 artefakt krzemienny, 3 grudki polepy oraz 65 kości zwierzęcych.
Najstarsze relikty archeologiczne odkryte w toku badań ratowniczych związane były z osadnictwem średniowiecznym (2 obiekty). Młodszą archeologicznie badaną fazą zasiedlenia były relikty nowożytnej zagrody (8 jam, 9 jam gliniankowych, 5 rowów i 1 ognisko).

Szewo stan. , gm. Lubień Kujawski (Aut 162)
Pracami terenowymi kierował mgr M. Czubak. Eksploracji poddano obszar 20 arów. na których zarejestrowano 32 obiekty wziemne o nieustalonej chronologii. Dodatkowo pozyskano nieliczne fragmenty ceramiki nowożytnej. prawdopodobnie zarejestrowano część strefy gospodarczej znajdującego się w pobliżu dworu modrzewiowego.

Szewo Grabina stan. , gm. Lubień Kujawski (Aut 164)
Pracami terenowymi kierowała mgr A.Anglart. Eksploracji poddano obszar 84,4 arów, na których zarejestrowano 95 obiekty wziemnych o nieustalonej chronologii. Dodatkowo pozyskano nieliczne fragmenty ceramiki nowożytnej. prawdopodobnie zarejestrowano część strefy gospodarczej znajdującego się w pobliżu dworu modrzewiowego.

Szewo Grabina stan. , gm. Lubień Kujawski (Aut 165)
Pracami terenowymi kierowała mgr B.Chmielewski. Eksploracji poddano obszar 20 arów, na których zarejestrowano 25 obiekty wziemnych o nieustalonej chronologii. Dodatkowo pozyskano nieliczne fragmenty ceramiki nowożytnej. prawdopodobnie zarejestrowano część strefy gospodarczej znajdującego się w pobliżu dworu modrzewiowego.

Czerniewiczki stan.4, gm. Kowal (Aut 126)
Pracami terenowymi kierowali kolejno mgr A.Wiktor i mgr M.Sip. W ciągu dwóch sezonów (2008, 2009) badań archeologicznych rozpoznano obszar o powierzchni 171 arów.  Zarejestrowano 444 obiekty archeologiczne z 6 faz osadniczych: KAK, KPL, KŁ WŚ, PS, ON oraz liczne obiekty niedatowane materiałem ceramicznym. Łącznie pozyskano 1987 fragmentów ceramiki (głównie z okresu Wczesnego Średniowiecza) oraz 2260 fragmentów kości zwierzęcych. Badania na stan. 4 w Czerniewiczkach potwierdziły istnienie osadnictwa neolitycznego (KPL i KAK), niewielkiej osady kultury łużyckiej, dużej i bardzo interesującej osady z okresu Wczesnego Średniowiecza oraz pojedynczych obiektów z okresu Późnego Średniowiecza i Okresu Nowożytnego. Nie potwierdziły się natomiast informacje z badań AZP o istnieniu w tym miejscu śladów osadnictwa kultury przeworski. (fot. I. Fabiszak)

Czerniewiczki stan.5, gm. Kowal (Aut 127)
Pracami terenowymi kierował mgr T. Skorupka przy współpracy M.Krzepkowskiego. W trakcie  przeprowadzonych badań archeologicznych rozpoznano obszar o powierzchni 343,05 arów.  Zarejestrowano 2450 obiektów archeologicznych z 5 faz osadniczych: KCWR, KP, WŚ, PŚ, ON (XVII-XVIIIw) oraz liczne obiekty niedatowane materiałem ceramicznym. Pozyskano   60 000 fragmentów ceramiki, 2000 kafli garnkowych i płytowych, około 300 fragmentów szkła, oraz 40 monet.

Grabkowo stan.  11, gm. Kowal (Aut 132)
Pracami terenowymi kierował mgr A.Golański. Rozpoznano obszar o powierzchni 85 arów, na którym zadokumentowano 134 obiekty (KŁ-6 obiektów, nowożytność- 5 obiektów, chronologia nieokreślona -123 obiekty).  Pozyskano 302 fragmenty ceramiki.

Grabkowo stan.  12, gm. Kowal (Aut 133)
Pracami terenowymi kierowała mgr K.Schellner. Rozpoznano obszar o powierzchni 10 arów. nie zarejestrowano obiektów archeologicznych, a z doczyszczania powierzchni pozyskano jedynie 5 fragmentów ceramiki nowożytnej.